Uroda Zadbaj o ciało

Jak powstają zmiany barwnikowe skóry?

Zabarwienie skórze nadają melaniny – naturalne pigmenty produkowane w znajdujących się w warstwie podstawnej naskórka melanocytach.

Zabarwienie skórze nadają melaniny – naturalne pigmenty produkowane w znajdujących się w warstwie podstawnej naskórka melanocytach.

Melanocyty to komórki barwnikowe posiadające kilka wypustek, w których znajdują się melanosomy. Są to ziarnistości zawierające melaninę. Dzięki wypustkom możliwe jest przekazanie barwnika do keratynocytów, czyli komórek naskórka. W każdym milimetrze kwadratowym skóry znajduje się ponad 1500 melanocytów [1]. Interesujące jest, że u ludzi rasy białej i czarnej liczba melanocytów jest podobna. Stopień pigmentacji skóry zależy bowiem od ilości melaniny a nie od liczby melanocytów. Zmiany barwnikowe związane są z zaburzeniami syntezy melaniny i jej rozmieszczenia w skórze.

Do czynników uaktywniających proces melanogenezy zaliczyć możemy:

  • promieniowanie UV
  • stany zapalne skóry
  • niedobór witamin (A, PP, kwasu foliowego i pantotenowego)
  • metale (miedź, srebro, złoto, żelazo)
  • hormony przysadki mózgowej, tarczycy oraz hormony płciowe [2].

Rodzaje przebarwień

Jednym z bardzo często spotykanych problemów dermatologicznych i kosmetycznych są przebarwienia. Związane są one ze wzrostem liczby melanocytów lub melanosomów. Ze względu na umiejscowienie barwnika przebarwienia możemy podzielić na naskórkowe, skórne bądź mieszane. Innym podziałem może być podział na przebarwienia uwarunkowane genetycznie lub powstałe w wyniku działania czynników zewnętrznych np. promieniowanie UV, przyjmowanie niektórych leków.

Do zmian mających charakter genetyczny zalicza się piegi. Są to jasno – lub ciemno-brunatne plamy, umiejscowione przede wszystkim na odsłoniętych częściach ciała, na twarzy i grzbietach rąk. Choć plamy te utrzymują się przez całe życie, to u osób starszych są mniej nasilone. W obrębie piegów nie występuje większa liczba melanocytów, przyspieszony jest natomiast proces syntezy melanin [3].

Inne zaburzenia barwnikowe

Do zaburzeń barwnikowych zalicza się także plamy soczewicowate (lentigines). Rozróżnia się kilka form tych przebarwień. Mogą pojawić się one w dzieciństwie. Są wówczas liczne i najczęściej zajmują tułów. Mogą również występować u osób starszych, zwłaszcza o jasnej karnacji lub pojawić się w wyniku długotrwałego działania promieniowania UV. Są to pojedyncze lub mnogie plamy o powierzchni gładkiej zlokalizowane głównie na twarzy, rękach i przedramionach. Plamy soczewicowate słoneczne mogą pojawić się u osób leczonych metodą PUVA (podanie leku światłouczulającego i zastosowanie naświetlania promieniowaniem UVA) wykorzystywanej m.in. w leczeniu łuszczycy i bielactwa. Przebarwienia tego typu mogą występować także w wielu różnych schorzeniach. Gdy znajdują się na wargach i błonie śluzowej jamy ustnej mogą być objawem zespołu Peutza-Jeghersa, czyli polipowatości jelit. Występują również w rzadkim schorzeniu określanym jako skóra pergaminowata i barwnikowa (Xeroderma pigmentosum). Związane jest ono z nadwrażliwością na promieniowanie słoneczne [3].

Kolejnym zaburzeniem barwnikowym jest występująca głównie u kobiet ostuda (chloasma, melasma). Są to żółtobrunatne plamy zazwyczaj zlokalizowane nad górną wargą, policzkach i czole. Czynnikami, które sprzyjają jej wystąpieniu, są: ciąża, zaburzenia miesiączkowania, przyjmowanie leków hormonalnych, zaburzenia endokrynologiczne (choroby tarczycy, jajników), choroby wątroby, niektóre leki i kosmetyki zawierające środki światłouczulające [4]. Pojawienie się ostudy w czasie ciąży daje ponad 50% prawdopodobieństwa, że stosowanie w późniejszym okresie środków antykoncepcyjnych spowoduje pojawienie się tego typu przebarwień [5]. W niektórych przypadkach ostuda może ustąpić samoistnie, np. po porodzie.

Melanoza Riehla – przypadłość kobiet po 30. r.ż.

U kobiet, najczęściej między 30 a 50 rokiem życia, mogą pojawić się siateczkowate, zlewające się ze sobą przebarwienia określane jako melanoza Riehla. Zlokalizowane są one na twarzy oraz bocznych powierzchniach szyi. Czynnikami wywołującymi są zaburzenia hormonalne, a także stosowanie kosmetyków światłouczulających.

Przebarwienia potrądzikowe

Bardzo często, zwłaszcza u osób o ciemnej karnacji, pojawiają się przebarwienia w miejscu uprzednio występujących stanów zapalnych. Powstają one m.in. po zejściu zmian trądzikowych, liszaja płaskiego oraz po oparzeniach. Przebarwienia pozapalne, mogą ustąpić samoistnie [5].

Uważaj na substancje fototoksyczne!

Jako ostatnie opisane zostaną przebarwienia pojawiające się w odczynach fototoksycznych. Odczyny fototoksyczne pojawiają się u prawie każdego człowieka w wyniku działania substancji światłouczulającej i promieniowania UV – głównie UVA. W obrazie klinicznym przypominają one oparzenia słoneczne. Pojawia się obrzęk i rumień, a towarzyszy im ból i pieczenie. Odczyny fototoksyczne ograniczone są do miejsc mających kontakt z substancją światłouczulającą i poddanych działaniu promieniowania UV. Mogą one wystąpić po kontakcie z roślinami zawierającymi furokumaryny. Do roślin tych zalicza się m.in. arcydzięgiel, barszcz, dziurawiec, pasternak, seler. Zmiany przez nie wywołane określa się mianem phytophotodermatitis. Po ustąpieniu stanu zapalnego pozostają długotrwale utrzymujące się przebarwienia. Kolejną odmianą odczynu fototoksycznego jest tzw. berloque dermatitis. Są to ciemnobrunatne przebarwienia, które pojawiają się w wyniku stosowania kosmetyków np. perfum zawierających bergapten występujący w olejku bergamotowym. Niestety tego typu przebarwienia są trudne do usunięcia. Mają one kształt smug odpowiadających naniesieniu kosmetyku na skórę [1].

Przebarwienia są częstym defektem kosmetycznym, a ich leczenie jest zazwyczaj procesem długotrwałym. Warto więc pamiętać o profilaktyce, polegającej na ochronie skóry przed promieniowaniem UV.

Literatura

1. Miedźiński F. Dermatologia. PZWL, Warszawa 1982
2. Gibka J. Wykorzystanie melaniny i procesu melanogenezy w kosmetyce. Polish Journal of Cosmetology 2000, 3: 164-176
3. Jabłońska S., Majewski S. Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. PZWL, Warszawa 2005
4. Jabłońska S., Chorzelski T., Choroby skóry, dla studentów medycyny i lekarzy. PZWL, Warszawa 2001
5. Błaszczyk-Kostanecka M., Wolska H., Dermatologia w praktyce. PZWL, Warszawa 2005.

Autor: Ekspert SkinClinic

Komentarze

sirena46

4 lata temu

Z ciekawością przeczytałam artykuł. Uzyskałam też wiele informacji jak powstają zmiany barwnikowe.

Zostaw komentarz