Kultura Styl życia

„Lalka” Bolesława Prusa w niezwykłej oprawie graficznej

"Lalka" Bolesława Prusa w niezwykłej oprawie graficznej

„Lalka” to powieść autorstwa Bolesława Prusa, która w latach 1887-1889 była publikowana w odcinkach na łamach „Kuriera Codziennego”.  W 1890  została ona wydana w postaci książki przez wydawnictwo Gebethner i Wolff.

Pomimo upływu czasu utwór Bolesława Prusa wciąż budzi ogromne kontowersje. „Lalka” to pełna niedopowiedzeń,  a zarazem zawikłana opowieść poruszająca problem niewłaściwie ulokowanych uczuć, straconych złudzeń i zaprzepaszczonych możliwości. To również konfrontacja idei romantycznego idealizmu z pozytywistycznym realizmem.

Geneza tytułu powieści Bolesława Prusa

„Lalka” początkowo miała nosić tytuł „Trzy pokolenia”, w ten sposób Bolesław Prus chciał nawiązać do przedstawicieli trzech generacji,  z którymi spotykamy  w książce.  Rzecki jest reprezentantem romantyków, a zarazem wyznawcą idealizmu politycznego. Z kolei Ochocki to przedstawiciel pozytywistów, który pragnie wcielać w życie ich idee. Stanisław Wokulski, główny bohater „Lalki”, który ubiega się  o względy Izabeli Łęckiej,  stanowi pomost między pokoleniem  romantyków i pozytywistów.  Bolesław Prus  postanowił napisać „Lalkę”, aby ukazać  sytuację „polskich idealistów na tle społecznego rozkładu” .

Bolesław Prus zapytany o zmianę tytułu, twierdził, iż za nazwą „Lalka” nie kryje się nic więcej poza zabawką Heluni Stewskiej. Na jego wybór wpływ miała również notatka prasowa, która informowała o kradzieży dziecięcej zabawki. Choć sam autor w „Słówku o krytyce pozytywnej”    podkreślał, iż tytuł jego powieści nie stanowi nawiązania do postawy Izabeli Łęckiej, krytycy literaccy często utożsamiają go z główną bohaterką powieści.

Tytuł powieści Bolesława Prusa doczekał się wielu interpretacji, niektórzy badacze uważają, iż ma on charakter satyryczno-dydaktyczny i stanowi krytykę postawy arystokracji, w tym Izabeli Łęckiej. Przedstawiciele wyższych sfer nierzadko byli lekkoduchami, spędzającymi całe dnie na zabawie i lekceważącymi osoby, które nie przyszły na świat w dobrze sytuowanych rodzinach.

Niektórzy krytycy literaccy doszukują się w „Lalce” motywu „teatru świata”. Wszyscy ludzie, niezależnie od statusu społecznego i zasobności portfela, są jedynie kukiełkami niemającymi realnego wpływu na kształtowanie otaczającej ich rzeczywistości.

Przekrój różnych warstw społecznych

„Lalka” stanowi również przekrój poszczególnych warstw społecznych. Przedstawicielami arystokracji są Łęccy, Krzeszowscy, Zasławska, Ochocki i Wąsowska.  Większość jej reprezentantów łączy egoizm, brak moralności, tępota i degeneracja.  Żyją oni we własnym świecie, przekonani o jego wyższości, unikają kontaktów towarzyskich z osobami, które nie mogą pochwalić się rodowodem szlacheckim.    Izabela Łęcka jest modelowym przykładem arystokratki, osoby wyniosłej, egoistycznej i odnoszącej się z pogardą do przedstawicieli innych warstw społecznych.  Jej ojciec, życiowy nieudacznik, bankrut i safanduła lekceważy Wokulskiego, traktując go w sposób protekcjonalny.  W „Lalce” przedstawiono również mieszczaństwo (Minclowie, Rzecki, warszawscy kupcy), które unika ryzyka. Jego przedstawiciele wybierają bezpieczne, ale mało opłacalne inwestycje. Prus w sposób naturalistyczny ukazał również trudne warunki życia nizin społecznych (Magdaleny, Węgiełka i Wysockich). Walka o przetrwanie stanowi codzienność proletariatu.

Nieszczęśliwa miłość do arystokratki

Głównym motywem „Lalki” jest jednak  miłość Stanisława Wokulskiego do Izabeli Łęckiej.  Prus przedstawił arystokratkę jako piękną, a zarazem wyrachowaną kobietę.  Łęcka nie kocha Wokulskiego, w rzeczywistości gardzi nim. Choć mężczyzna ma pochodzenie szlacheckie,  w oczach Izabeli jest członkiem niższej warstwy społecznej, ponieważ został kupcem.  Starania Wokulskiego o uczucie panny Łęckiej, kończą się niepowodzeniem, kobieta niezdolna do odczuwania głębszych uczuć, kieruje się jedynie chęcią zysku. Najważniejszymi wartościami w życiu Izabeli są pieniądze i luksus. Kobieta rozważa nawet ślub ze starym, bogatym arystokratą, mając na uwadze trudną sytuację finansową swojej rodziny.  Miłość Stanisława Wokulskiego do panny Łęckiej kończy się tragicznie, mężczyzna znika w niewyjaśnionych okolicznościach, co otwiera drogę do spekulacji nt. samobójstwa. Izabela niespodziewanie wstępuje do klasztoru.

Już niebawem, 4 lutego br., nakładem Wydawnictwa MG ukaże się wznowienie „Lalki”, które charakteryzuje się niezwykłą oprawą graficzną.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *